Turk Fuqaroligi Shartlari: 2024

So’nggi yillarda investitsiya orqali Turk fuqaroligini olish Arab dunyosida juda mashhur mavzuga aylandi. 2017-yilda tegishli qonun qabul qilinganidan beri o’tgan besh yil ichida, asosan Arab mamlakatlaridan kelgan minglab chet el fuqarolari Turkiyaga investitsiya kiritish orqali Turk fuqaroligini qo’lga kiritdi.

Ammo fuqarolikka ega bo’lishning yagona yo’li investitsiya emas. Turkiyada ma’lum muddat yashagan va boshqa bir qator shartlarni bajargan chet el fuqarolari ham Turk fuqaroligi huquqini qo’lga kirita oladi — bu jarayon ommaviy (umumiy) ariza yo’li bilan Turk fuqaroligini olish qonuni deb ataladi.

Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika mintaqasidagi tartibsizliklar, ayniqsa Arab bahori voqealaridan so’ng, yuz minglab arablar Turkiyaga ko’chib keldi va ularning ko’pchiligi bu mamlakatda taxminan 5 yildan buyon istiqomat qilmoqda. Ehtimol, ular fuqarolik talab qilish huquqini qo’lga kiritgandir. Biroq Arab jamoasi orasida noto’g’ri ma’lumotlar tarqalishi tufayli ko’pchilik bu huquqqa egaligini bilmay, Turk fuqarosi bo’lish imkoniyatini qo’ldan boy berdi.

aljazeera

Arablar orasida tarqalgan eng keng tarqalgan noto’g’ri tushunchalarni bartaraf etish maqsadida ushbu masalaning bir qancha muhim jihatlarini va umumiy ariza yo’li bilan Turk fuqaroligiga murojaat qilish uchun zarur bo’lgan qonuniy talablarni quyida yoritamiz.

Kafolat Yo’q!

Avvalo shuni ta’kidlash kerakki, umumiy ariza yo’li bilan Turk fuqaroligi olish uchun barcha qonuniy talablarni bajariш ariza beruvchiga ushbu fuqarolikni muqarrar ravishda olish huquqini bermaydi — yakuniy qaror har doim Turk idoralari ixtiyorida qoladi.

Shu bilan birga, amaliyotda xavfsizlik yoki jamoat tartibiga doir jiddiy to’siqlar bo’lmasa, bunday arizalar odatda qabul qilinadi.

Umumiy Shartlar:

Turk Fuqaroligi to’g’risidagi qonunning 11-moddasida ariza beruvchi bajarishi lozim bo’lgan shartlar quyidagicha belgilangan:

Yosh va aqliy qobiliyat jihatidan huquqiy layoqatga ega bo’lish.

Yosh va aqliy qobiliyatga oid birinchi talab Turk Fuqarolik Kodeksida (TMK) aniq va ravshan belgilab qo’yilgan.

Turkiyada istiqomat qilish niyatini isbotlash.

Turkiya hududida yashash niyatini isbotlash masalasi qonunda aniq ko’rsatilmagan; biroq bunga misollar mavjud: korxonani Turkiyaga ko’chirish, mulk sotib olish, butun oila uchun birgalikda ariza berish, Turkiyada ta’lim olgan yoki yaqin qarindoshlari bor va ilk bor Turk fuqaroligini olgan shaxslar.

Turkiyada istiqomat qilish sharti bo’yicha juda ko’p chalkashlik va noto’g’ri tushunchalar mavjud. Turk Fuqaroligi qonuni «Turkiyada to’g’ri va qonuniy ravishda 5 yil uzluksiz istiqomat qilish» iborasini shunday talqin qiladi: ariza beruvchi Turkiyada besh yil davomida amaldagi yashash ruxsatnomasi asosida yashagan va ushbu muddat tugagandan keyin ham fuqarolik arizasini topshirgunga qadar amaldagi yashash ruxsatnomasi bo’lishi shart.

Yaxshi axloq va xulq-atvorga ega bo’lish.

Yaxshi xulq-atvor masalasida idoralar o’z ixtiyoriga ega; odatda fohishalik yoki giyohvand moddalar savdosi bilan bog’liq muammolar bu shartning bajarilmaganligini ko’rsatadi.

O’zbek tilini yetarli darajada bilish.

Idoralar ariza beruvchidan mukammal Turk tili bilimini talab qilmaydi; Turkiyada kundalik hayotni o’tkazishga yetarli darajada til bilishi kutiladi. Bu shart fuqarolik suhbati (intervyu) orqali tekshiriladi.

O’zi va kafolat bergan shaxslarni ta’minlashga yetarli barqaror daromad yoki ish joyiga ega bo’lish.

Barqaror daromadni isbotlash masalasida: ariza beruvchining Turkiyada ishlash uchun ruxsatnomasi yoki o’z biznesi bo’lsa, idoralar qo’shimcha hujjat talab qilmaydi; bundan tashqari, ariza beruvchi bank ko’chirmasi orqali hisobida mablag’ borligini ko’rsatib, imkoniyatlarini oshirishi mumkin. Agar daromad Turkiya tashqarisidagi tijorat faoliyatidan kelib tushsa, bank ko’chirmasi taqdim etish majburiy bo’ladi. Ariza beruvchining ishlash uchun ruxsatnomasi bo’lmasa, Turkiyada o’z biznesi bo’lmasa va bank hisobida qonuniy tarzda isbotlanuvchi barqaror daromad bo’lmasa, idoralar ariza beruvchi foydasiga Turk fuqarosidan kafil maktubi (kafolatnoma) talab qiladi.

Jamoat salomatligiga tahdid soladigan yuqumli kasallikka chalingan bo’lmaslik.

Bu shart har qanday kasallikka emas, faqat xalq salomatligi uchun xavfli bo’lganlarga tegishli. Bu holat keng qamrovli tibbiy hisobot orqali aniqlanadi va mazkur hujjat xususiy yoki xorijiy shifoxona tomonidan emas, balki Turk davlat kasalxonasi tomonidan tasdiqlanishi shart.

Milliy xavfsizlik va jamoat tartibiga tahdid solmaslik, xavfli jinoiy o’tmishga ega bo’lmaslik va jinoiy ta’qib ostida bo’lmaslik.

Turkiyada istiqomat qilayotgan har bir kishi sudlanganlik ma’lumotnomasi (jinoiy ma’lumotnoma)ni davlat portaliga kirib mustaqil ravishda olishi mumkin.

Ariza topshirish sanasidan oldin Turkiyada 5 yil uzluksiz qonuniy ravishda istiqomat qilgan bo’lish.

Eng ko’p chalkashtiradigan shart:

Turkiyada istiqomat qilish sharti bo’yicha juda ko’p savol va noto’g’ri tushunchalar mavjud bo’lgani sababli sakkizinchi shart chet el fuqarolari nazarida eng murakkab talabga o’xshab ko’rinadi. Turk Fuqaroligi qonuniga ko’ra, «Turkiyada to’g’ri va qonuniy ravishda 5 yil uzluksiz istiqomat qilish» iborasi shuni anglatadi: ariza beruvchi besh yil davomida amaldagi yashash ruxsatnomasi asosida Turkiyada yashagan bo’lishi va fuqarolik arizasini topshirgunga qadar ham amaldagi yashash ruxsatnomasi mavjud bo’lishi lozim.

Shuni ham ta’kidlash kerakki, turizm, davolanish yoki ish maqsadida beriladigan qisqa muddatli vizalar, diplomatik istiqomat yoki boshpana vizalari sakkizinchi shartni qondirish uchun e’tiborga olinadigan yashash ruxsatnomalari ro’yxatidan chiqarilgan. Biroq turistik yashash ruxsatnomasidan farqli turdagi qisqa muddatli istiqomatga oid muhim bir istisno ham mavjud.

Oldingi yashash ruxsatnomalari (turistik yashash ruxsatnomalari bundan mustasno) ariza beruvchi besh yillik muddatning oxirgi yilida boshqa turdagi yashash ruxsatnomasini (masalan, ishlash uchun ruxsatnoma yoki mulkka asoslangan qisqa muddatli yashash ruxsatnomasi) olgan taqdirda hisobga olinishi mumkin. Bu shuni anglatadiki, turistik yashash ruxsatnomasi hech qachon hisobga olinmaydi! Ammo boshqa barcha qisqa muddatli istiqomat turlari, tegishli shartlar bajarilsa, Turk fuqaroligiga ariza berish huquqini berishi mumkin.

Bundan tashqari, ba’zi manbalarda ko’rsatilgan «xorijda qolish muddati 6 oydan oshmasligi kerak» degan da’volardan farqli o’laroq, aslida ariza beruvchi besh yil davomida xorijda jami 12 oydan ko’p bo’lmagan vaqt o’tkazgan bo’lishi lozim.

Ushbu qoidada jiddiy sog’liq muammolari bilan bog’liq ba’zi istisnolar ham mavjud.

Sakkizinchi shartni bir misol orqali tushuntiraylik:

Faraz qilaylik, Turkiyada istiqomat qiluvchi bir chet el fuqarosi Turkiya hududida 5 yillik muddatni quyidagi tartibda to’ldirdi:

Ishlash uchun ruxsatnoma: 15.02.2014 – 07.02.2018 yillar oralig’ida.

Qisqa muddatli yashash ruxsatnomasi (Turk universitetlarini yangi bitiruvchilar uchun 6 oyga beriladigan maxsus ruxsatnoma): 20.09.2018 – 11.03.2019.

Ishlash uchun ruxsatnoma: 18.01.2019 – 17.02.2020.

Ushbu rezident ko’rsatilgan muddatlar davomida xorijda jami 12 oydan ko’p bo’lmagan vaqt o’tkazgan deb faraz qilsak, u 15.02.2019 sanasidan boshlab umumiy ariza yo’li bilan Turk fuqaroligiga murojaat qilish huquqiga ega bo’ladi, chunki:

To’liq 5 yil bajarilgan.

Ariza topshirilishi kutilayotgan paytda amaldagi yashash ruxsatnomasi (ishlash uchun ruxsatnoma) mavjud.

Yolg’iz o’zi ishlash uchun ruxsatnoma odatda qabul qilinmaydi, ammo bu misolda bo’lgani kabi amaldagi yashash ruxsatnomasi (ishlash uchun ruxsatnoma) undan keyin kelsa, hisobga olinishi mumkin.

• Muhim izoh:-*

Fuqarolik arizasi berish imkoni yo’q, chunki turistik yashash ruxsatnomasi odatda hisobga olinmaydi — xo’sh, bu stsenariy nimani anglatadi? Agar ushbu chet el fuqarosi birinchi qisqa muddatli yashash ruxsatnomasidan so’ng ishlash uchun ruxsatnoma olganida Turk fuqaroligiga ariza bera olardi, ammo turistik yashash ruxsatnomasiga ega bo’lgani uchun u o’sha 6 oy davomida Turkiyada o’tkazgan barcha yillar behuda ketdi — bu adolatli ko’rinadimi?

Aslida, bu adolatli ko’rinmaydi, shuning uchun hisoblar bu asosda emas, balki boshqacha tarzda amalga oshiriladi: agar turistik yashash ruxsatnomasi bir yil emas, 6 oy bo’lsa, uzluksiz 5 yillik istiqomat sharti buzilgan deb hisoblanmaydi. Buning o’rniga, bu davr xorijda o’tkazilgan oraliq muddat sifatida qaraladi va oxirgi besh yilda xorijda o’tkazish ruxsat etilgan maksimal 12 oylik muddatga kiritiladi. Keyin esa, ushbu olti oyga qo’shimcha ravishda, ariza beruvchi xorijda 6 oydan ko’p vaqt o’tkazmagani taqdirda, turistik yashash ruxsatnomasiga ega bo’lishiga qaramay, Turk fuqaroligiga ariza berish huquqiga ega bo’ladi.

Xulosa qilib aytganda, rasmiy hujjatlar bilan ishlash murakkab bo’lishi mumkinligi va ariza jarayoni bir yarim yilgacha davom etishi mumkinligini hisobga olgan holda, advokat yollash va professional maslahat olish juda muhimligini alohida ta’kidlaymiz.